پايان عمر جهــــــــــــــان نيستی است

انگاركه نيستی چو هستی خوش باش

« خيام
»

 دقايق آخر جهان چگونه می گذرد؟



استاد ايرانی فيزيک و نجوم رصدی دانشگاه « ريورسايد » کاليفرنيا با بيان اينكه از مهبانگ (انفجار بزرگ) و ابتدای پيدايش جهان، حدود 13 ميليارد سال گذشته است، گفت: طبق محاسبات، جهان 35 ميليارد سال پس از پيدايش يعنی تا حدود 21 ميليارد سال ديگر نابود خواهد شد.

دكتر بهرام مبشر، كيهان‌شناس بزرگ ايرانی دانشگاه « ريورسايد » كاليفرنيا و كاشف دورترين خوشه كهكشانی جهان كه در دومين همايش عظمت كائنات در دانشگاه صنعتی اميركبير سخن می گفت، اظهار كرد: هدف من اين است كه برای شما دانشجويان، سوال ايجاد كنم تا متوجه شويد كه اين مسائل قابل تفكر است.

وي با بيان اين كه آينده رشته كيهان شناسی، پاسخهای داده شده به سوالات اين حوزه را تضمين میكند،افزود: تمام افراد متفكر علاقه مند به فهم اين مساله هستند كه جهان از كجا آمده و به كجا می رود.

افلاطون به عنوان اولين كسی كه اين علم را شروع كرد،معتقد بود زمين محور همه كهكشان‌هاست و ديگر سيارات به دور زمين می گردند اما امروزه كيهان‌ شناسی صورت علمی پيدا كرده است.

مبشر ادامه داد: پس از گذشت يك هزار و 700 سال از مطرح شدن اين انديشه، كوپرنيك، زمين را از محوريت برداشت و خورشيد را جايگزين آن كرد و با وجود اين كه تصور كوپرنيك از اساس اشتباه بود با شجاعت خود توانست با عقيده يك‌هزار و 700 ساله مردم بجنگد و آن را تغيير دهد.

استاد فيزيک و نجوم رصدی دانشگاه ريورسايد کاليفرنيا با بيان اين كه اين موضوع به جايی رسيد كه گاليله به عنوان اولين فرد، تلسكوپ‌ را اختراع كرد، تصريح كرد: گاليله به وسيله تلسكوپ‌ توانست " ژوپيتر" را مشاهده كرده و از حركت آن متوجه گردش زمين به دور خورشيد شود؛ اما كيهان شناسی به عنوان يك علم از اوايل قرن بيستم و در حدود سال 1920 آغاز شد كه نهايتا به اين نتيجه رسيديم كه جهان 13 ميليارد سال پيش در اثر يك انفجار بزرگ به نام « مهبانگ» به وجود آمد كه پس از آن تاكنون جهان در حال انبساط است؛ به اين معنا كه همه كهكشان‌ها و هر چيزی كه در جهان وجود دارد، در حال دور شدن از يكديگر هستند.

وي با طرح اين سوال كه چگونه لحظه «مهبانگ» (BIG BANG) به وجود آمد، عنوان كرد: اطلاعات موجود از جهان و چگونگی شكل گيری آن از 10 به توان 43 ثانيه پس از شكل گيری جهان در دسترس است كه با فيزيكی كه مي‌شناسيم قادر به توضيح دادن آن نيستيم؛ اما نيروهايی كه در طبيعت در ابتدای مهبانگ وجود داشت يكی بودند كه در اين زمان به چهار نيروی جاذبه، الكترومغناطيس يا همان نور، نيروی قوی كه هسته اتم را نگه می دارد و نيروی ضعيف تقسيم شدند.

وي تصريح كرد: نيروی جاذبه در 10 به توان منهای 38 ثانيه پس از پيدايش جهان از نيروهای ديگر جدا شد كه در اين زمان درجه حرارت جهان بسيار بالا و در حدود چندين ميليارد درجه (10 به توان 29 درجه) كلوين بود كه از آن هنگام هر چه جهان انبساط پيدا ميكرد درجه حرارت كاهش پيدا می كرد و نهايتا در 10 به توان منهای 10 ثانيه پس از پيدايش جهان تمام نيروهايی كه در طبيعت وجود داشتند به صورت نيروهای مستقل از يكديگر جدا شدند.

دكتر مبشر در ادامه با اشاره به سير انبساطی جهان پس از مهبانگ تا كنون اظهار كرد: يك هزارم ثانيه پس از پيدايش جهان، موادی كه هسته اتم (پروتون و نوترون) را تشكيل مي‌دهند، فرم پيدا كردند به گونه‌ای كه كوارك‌ها اولين موادی بودند كه در اين زمان ايجاد و با جمع شدن دور هم پروتون را تشكيل دادند، اما بلافاصله پس از اين زمان، پروتون‌ها بر اثر تابش نور متلاشی ‌شدند و اين روند تا آنجا ادامه پيدا كرد و شدت نور به حدی كاهش يافت كه قادر به متلاشی كردن پروتون‌ها نبود و پروتون‌ها به وجود آمدند.

وي با بيان اين كه دمای جهان در زمان تشكيل پروتون‌ها 10 به توان 12 درجه كلوين بود، خاطرنشان كرد: پس از تشكيل هسته اتم كه حاوی پروتون‌ها و نوترون‌ها است، ماده به وجود آمد و تقريبا سه دقيقه پس از پيدايش جهان، هسته ساده‌ترين اتم كه هيدروژن است، به وجود آمد. در واقع میتوان گفت هيدروژنی كه در اتمسفر و يا آب وجود دارد بازمانده‌ای از سه دقيقه‌ پس از پيدايش جهان است.

دكتر مبشر اظهار كرد: در واقع بين سه دقيقه تا 300 هزار سال پس از پيدايش جهان، هسته اتم‌ها از ساده‌ترين آنها تا سنگين‌ترين اتم شكل گرفته و حدود 380 هزار سال پس از پيدايش جهان الكترون‌ها دور هسته‌هاي اتم جمع شده و نهايتا باعث به وجود آمدن اتم‌ها كه تشكيل دهنده كهكشان‌ها، سيارات و انسان‌ها هستند، شدند.

استاد دانشگاه «ريورسايد» با اشاره به اين كه دمای جهان 300 هزار سال پس از مهبانگ، سه هزار درجه كلوين بوده است، ادامه داد: از آن زمان تاكنون كهكشان‌ها و ستاره‌ها به وجود آمدند.

وی گفت: در ابتدای جهان، هيچ چيز جز نور وجود نداشت، به صورتی كه اگر شما با يك موشك از منظومه شمسی خارج شده و وارد كهكشان‌ راه شيری شويد و از آنجا به جهان بيرون از اين كهكشان‌ برويد و دمای جهان را اندازه‌ بگيريد به عددی حدود منهای 270 درجه سانتيگراد كه نزديك به صفر مطلق است، می رسيد كه اين دما از لحظه پيدايش جهان و تابش زمينه‌يی كه مبنای كيهانی دارد، باقیمانده؛ چرا كه اگر در تمام جهات آن را اندازه‌گيری كنيد، يكسان است.

مبشر با تاكيد بر اين كه 300 هزار سال تا يك ميليارد سال پس از پيدايش جهان، ستارگان و كهكشان‌ها به وجود آمدند، تصريح كرد: در كهكشان‌ راه شيری حدود يكصد هزار ميليون ستاره وجود دارد كه دائما در حال تحول و كاهش نور هستند تا در نهايت به « ابرنواخترها » تبديل ‌شوند؛ بنابراين به طور متوسط يكصد هزار ميليون ستاره لازم است تا يك كهكشان‌ به وجود بيايد، اما همه اين جهان مرئی تنها چهار درصد جهان را تشكيل می دهد.

وی در ادامه با اشاره به اين كه مساله انبساط جهان نخستين بار در سال 1922 توسط ادوين هابل مطرح شد، اضافه كرد: سرعت كهكشان‌ها و فاصله آنها با هم متناسب هستند و با ثابت هابل ميتوان فاصله آنها را از يكديگر محاسبه كرد و در واقع زمين جزء كوچكي از منظومه شمسی بوده كه منظومه شمسی هم جزء كوچكی از كهكشان‌ راه شيری و كهكشان‌ راه شيری يكي از صدها كهكشانی است‌ كه گروه محلی كهكشان‌ را تشكيل می دهند كه اين گروه يك گروه از صدها هزار گروه ديگر است كه ابرخوشه كهكشان‌ها را تشكيل می دهند. البته انبساط جهان را می توان با گذاشتن نقطه هايی بروی سطح بادكنك و باد كردن آن توجيه كرد كه دورشدن كهكشان هم به اين صورت انجام می شود.

دكتر مبشر افزود: به واسطه جاذبه ابرخوشه كهكشانی، تمام كهكشان‌هايی كه در اطراف كهكشان‌ راه شيری هستند به همراه كهكشان‌ راه شيری به سمت ابرخوشه كهكشانی در حال حركت هستند به گونه‌ای كه كهكشان‌ ما با سرعت حدود 500 كيلومتر در ثانيه به سمت مركز ابرخوشه كهكشانی در حال حركت است و اين ابرخوشه به همراه تمامی كهكشان‌هايی كه به همراه دارد با سرعت 480 كيلومتر در ثانيه به سمت ابرخوشه‌ای بزرگتر از خودش در حال حركت است.

وي با بيان اينكه مسائل مطرح شده توصيفی از وسعت كائنات و هستی است كه انسان به عنوان موجودی كوچك و در سياره‌ا‌ی كوچك از اين كائنات زندگی می كند، اظهار كرد: برای به وجود آمدن حيات نياز به كربن، نيتروژن و اكسيژن داريم كه اين عناصر پس از سه دقيقه از پيدايش جهان بوجود آمده و شروع به شكل گيری ‌كردند. اين لازمه های حيات در اثر تحولات درون ستاره‌ها به وجود آمده، نهايتا پس از اتمام عمر ستاره‌ها منفجر ميشوند، به صورت يك ابر نواختر بوجود می آيند و بر اثر انفجار اين عنصرها در جهان پخش مي‌شوند و به سياراتی مانند زمين آمده و حيات را در اين سياره هم شكل می دهند. در واقع يكی از پرنورترين واكنش‌هايی كه در جهان به وجود می آيد « ابرنواخترها » هستند.

مبشر خاطرنشان كرد: اين سير حيات بخشی به طبيعت تا آنجا ادامه پيدا می كند كه به انسانها می رسد و انسان‌ها برای پيدايش حيات بايد به دنبال كراتی باشند كه ويژگيهای زمين را داشته باشند كه تا كنون با تلاش فضاپيماي كپلر 600 سياره پيدا شده است و اگر بتوان در هر كدام از اين سياره‌ها اين سه عنصر را پيدا كرد می توانيم بگوييم آن سياره‌ مانند زمين و دارای ويژگيهايی مثل زمين است.

وی گفت: اگر بخواهيم تاريخ پيدايش جهان را از آغاز مهبانگ تاكنون در يك سال فشرده كنيم جهان در ابتدای ژانويه به وجود آمده است. يك ماه پس از مهبانگ (انفجار بزرگ) يعنی در فوريه، كهكشان‌ راه شيری تشيكل شده، نه ماه پس از پيدايش يعنی در سپتامبر زمين شكل گرفته، در 22 سپتامبر (اول مهر ماه) زندگی ابتدايی در زمين به وجود آمد، آذر ماه زمانی بود كه دايناسورها به وجود آمده و در 26 همان ماه از بين رفتند، در روز پايانی سال در ساعت 23 و 58 دقيقه، انسان‌ها به وجود آمدند، 25 ثانيه قبل از پايان سال كشاورزی به وجود آمد و نهايتا 11 ثانيه قبل از پايان سال اهرام مصر ساخته شدند.

مبشر با اشاره به اين كه توسعه علم به حدی رسيده است كه امروزه میتوان اولين كهكشانهايی را كه به وجود آمدند، مشاهده كرد، اظهار كرد:وقتی انسان به آسمان نگاه میكند در حقيقت در زمان به عقب نگاه كرده همان طور كه نور خورشيد هشت دقيقه زمان می برد كه به چشم انسان برسد،يعنی هنگامی كه انسان به خورشيد نگاه می كند، آن را طوری مي‌بيند كه هشت دقيقه قبل بوده است و هنگامی كه به كهكشانی می نگريم كه 10 ميليون سال نوری با ما فاصله دارد، يعنی آن را آن گونه می بينيم كه 10 ميليون سال پيش بوده نه آن طور كه امروز هست، چرا كه شايد امروز وجود نداشته باشد.

استاد فيزيک و نجوم رصدی دانشگاه ريورسايد کاليفرنيا خاطرنشان كرد: نوری كه انسان از كهكشانی مشاهده می كند شايد وقتی آن كهكشان‌ را ترك كرده، كره زمين و كهكشان‌ ما وجود نداشته، اما در طول حركت تا رسيدن ما به كهكشان‌ راه شيری و سياره زمين به وجود آمده و شايد هم در اين لحظه ديگر خود آن كهكشان‌ وجود نداشته باشد. در حقيقت انسان وقتی كهكشانی را كه 13 ميليارد سال نوری با زمين فاصله دارد می بيند در حقيقت به ابتدای جهان و آفرينش نگاه می كند.

نماينده سابق سازمان فضايی اروپا در ناسا با تاكيد بر اين كه با سيستم‌ فرا ژرف هابل می توان عميق ترين تصوير موجود از جهان را مشاهده كرد، اظهار داشت: تمام چيزی كه امروزه در جهان قابل مشاهده هست، تنها چهار درصد جهان است چرا كه 96 درصد جهان غير قابل مشاهده است، يعنی حدود 73 درصد جهان چيزی به نام انرژی تاريك و 27 درصد آن ماده تاريك بوده كه چهار درصد از آن را امروز ما می توانيم ببينيم.

وی با بيان اين كه جاذبه‌ ماده تاريك چيزی است كه می تواند باعث توقف انبساط و در نهايت انقباض جهان شود، تصريح كرد: در حال حاضر می توانيم به سوالی كه افلاطون در خصوص باز يا بسته بودن جهان مطرح كرد پاسخ گفت كه جهان باز است.

دكتر مبشر اضافه كرد: ماده تاريك شايد متشكل از سياره‌ها و ستاره‌هايی كه تا كنون از بين رفته اند باشد، اما نكته جالب اينجاست كه در حال حاضر ما هيچ گونه اطلاعاتی در خصوص كيفيت و كميت انرژی تاريك كه در حال حاضر حدود 75 درصد جهان را تشكيل میدهد نداريم و نمی دانيم اين انرژی از چه چيزی تشكيل ميشود.

وی با بيان اين كه از طريق تلسكوپ هابل و با استفاده از سرعت كهكشان‌ ها ميتوان فاصله آنها را اندازه‌گيری كرد، اظهار كرد: اگر از دو شيوه مختلف فاصله دو كهكشان‌ از يكديگر را اندازه‌گيری كنيم و اين فاصله‌ها با هم متفاوت باشند به اين نتيجه می رسيم كه يكي از اين فاصله‌ها اشتباه است. در واقع براساس محاسبه‌ های صورت گرفته فاصله ای كه از روی ديناميك آنها گرفته می شود، هميشه كمتر از فاصله حقيقی كهكشان‌ها است.

دكتر مبشر با اشاره به اين كه در گذشته سرعت انبساط زمين كم بوده و در زمانی معين اين سرعت ناگهان زياد شده است، عنوان كرد: اين افزايش سرعت انبساط جهان در 4.2 ميليارد سال گذشته به صورت ناگهانی اتفاق افتاد و اين نشان دهنده پيشرفت علم است كه می توانيم زمان و نحوه اين تغيير سرعت را محاسبه كنيم .

وی در ادامه با تاكيد بر اين كه انتهای جهان به ميزان نيروی جاذبه و دافعه بستگی دارد، تصريح كرد: نيروی جاذبه باعث نزديك شدن اين جهان به يكديگر و نيروی دافعه باعث دور شدن كهكشان‌های جهان از هم میشود و از آنجايی كه نيروی دافعه بيش از نيروی جاذبه جهان بوده پس اين جهان و كهكشان‌ ها در حال دور شدن از هم و انبساط هستند و در واقع اين جهان باز است.

استاد فيزيک و نجوم رصدی دانشگاه ريورسايد با بيان اين كه در حال حاضر حدود 14 ميليارد سال از پيدايش جهان گذشته است، اظهار كرد: آينده و انتهای جهان به گونه‌ای است كه يك ميليارد سال قبل از انتهای جهان خوشه‌های كهكشانی از هم جدا میشوند، يعني قدرت انرژی تاريك به حدی افزايش پيدا می كند كه میتواند آنها را از هم جدا كند، 60 ميليون سال قبل از انتهای جهان، كهكشان‌ راه شيری از بين می رود و سيارات از هم جدا مي‌شوند.‌ سه ماه قبل از انتهای جهان، منظومه شمسی از بين می رود، 30 دقيقه قبل از انتهای جهان نيروی انرژی تاريك به حدی افزايش پيدا می كند كه روی سياراتی به اندازه زمين میتواند اثرگذار باشد و در اين زمان است كه زمين منفجر می شود و حدودا 10 به توان منهای 19 ثانيه قبل از پايان جهان، اتمها از بين رفته و نهايتا می توان گفت 35 ميليارد سال پس ازپيدايش جهان، جهان از بين می رود و كل جهان به انرژی تاريك تبديل می شود.


زين پيش نبوديم و نبــــــُـــد هيچ خلل

زين پس چو نباشيم همان خواهد بود