اثر دوپلر
اثر دوپلر:
در فیزیک امواج؛ فرکانس ظاهری یک موج بر اثر حرکت فرستنده یا گیرندهٔ آن تغییر
میکند.این پدیده را کریستیان یوهان دوپلر (۱۸۰۳-۱۸۵۳ میلادی) فیزیکدان اتریشی
در مقالهای در سال ۱۸۴۲بیان کرد.اثر دوپلر در همهٔ امواج مانند امواج صوتی و امواج
الکترومغناطیسی (نور) دیده میشود.
هرگاه گیرندهای به سمت یک منبع ساکن که از خود موج صوتی میفرستد برود،
فرکانس صوتی که میگیرد بیشتر از وقتی است که نسبت به منبع ساکن باشد
(شنونده صدا را زیرتر میشنود). و اگر از منبع صوت دور شود، موجی را با فرکانس
کمتر میگیرد (شنونده صدا را بمتر میشنود). اگر منبع موج نیز از گیرنده دور و یا به
او نزدیک شود، فرکانس صوتی که شنونده میشنود نیز به ترتیب کمتر و یا بیشتر
میشود.
مثال متداولی که برای توضیح اثر داپلر به کار میرود، شنیدن صدای ماشینی است
که از دور با آژیر نزدیک میشود و عبور میکند و سپس دور میشود.در هنگام نزدیک
شدن، فرکانس دریافتی (در مقایسه با فرکانس گسیل شده از منبع) افزایش پیدا
می کند. در لحظهٔ عبور این فرکانس با فرکانس گسیل شده از منبع برابر میشود،
و در هنگام دور شدن فرکانس دریافتی با دور شدن ماشین کاهش مییابد.
اثر دوپلر تغييرات ظاهری به وجود آمده در طول موج امواج صوتی و نوری است. اين
پديده بر اثر حركت منبع صوتی يا نوری به وجود می آيد. همچنين اين پديده می تواند
متاثر از حركت ناظر باشد. نور قابل رويت با طول موج بلند، قرمز به نظر می آيد و نور
با طول موج كوتاه، آبی به نظر می آيد. وقتی كه يك منبع نوری با سرعت زياد در حال
نزديك شدن است، امواج نوری به هم فشرده می شوند و آبی تر میشوند.اين پديده
آبی گرايی نام دارد. وقتی كه يك منبع نوری به شدت از ما در حال دور شدن است،
امواج نوری از هم دور شده، قرمزتر می شود. اين پديده قرمزگرايی نام دارد.
دانشمندان با استفاده از اثر دوپلر كشف كردند كه جهان در حال انبساط است.
فرهاد بابایی